انگیزش نیروی انسانی از منظر مطالعات کیفی؛ مرور نظام‌مند و تحلیل شکاف‌های مفهومی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری معارف اسلامی و مدیریت آموزشی دانشگاه امام صادق(ع). تهران. ایران

2 استادیار، گروه معارف اسلامی و علوم تربیتی، دانشگاه امام صادق (ع). تهران. ایران

3 دانشیار، گروه معارف اسلامی و علوم تربیتی، دانشگاه امام صادق (ع). تهران. ایران

چکیده

انگیزش به‌عنوان خاستگاه کنش‌های بشری؛ عنصری کلیدی در پرورش و تحول نیروی انسانی سازمان تلقی می‌شود. این پدیده، حالتی درونی در انسان است که در راستای دستیابی به هدف، تمایل به انجام یک کنش را در وی ایجاد می‌کند. هدف این پژوهش، ارائه مدل مفهومی انگیزش نیروی انسانی در پژوهش‌های کیفی و شناسایی شکاف‌های مفهومی آن بود. پژوهش از نوع مطالعه کیفی بود و با روش مرور نظام‌مند، ابتدا در فرآیند غربالگری، مقالات واجد شرایط، انتخاب و سپس با روش تحلیل مضمون، مضامین استخراج شد. جامعه پژوهش، مطالعات کیفی پیرامون انگیزش از ابتدا تا زمان انجام پژوهش بود و با شیوه نمونه‌گیری هدفمند، مقالات علمی نشریات، از پایگاه‌های اطلاعاتی معتبر، جمع‌آوری شد. یافته‌ها بیانگر 5 مقوله زیر بود: سازه انگیزش، عوامل موثر بر انگیزش، پیامدهای انگیزشی، بایسته‌های انگیزش و روش‌های انگیزشی. نتیجه‌ این بود که در مدلی مفهومی، «روش‌ها» و «عوامل»، بر سازه انگیزش تأثیر می‌گذارند؛ «پیامدها» از انگیزش ناشی می‌‌شوند و «بایسته‌ها» نیز به‌عنوان مهمترین مولفه، در روش‌ها و عوامل موثر بر انگیزش جریان داشته و برای آن‌ها، ضوابطی را معین می‌کنند. همچنین کاستی‌های مفهومی، در دو حوزه «مضامین محدود» و «مضامین مفقود» شناسایی شد. مضامین محدود، مشتمل بر «بایسته‌ها»، «مقولات سازه»، «عوامل سلبی»، «روش‌های ثبات» و «پیامدهای منفی» در انگیزش و مضامین مفقود، معطوف به «مبانی»، «اهداف» و «روش‌های کاهش» انگیزش بود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Human Resource Motivation from the Perspective of Qualitative Studies: A Systematic Review and Analysis of Conceptual Gaps

نویسندگان [English]

  • mona afzali qadi 1
  • akram goodarzi, 2
  • nikoo dialameh 3
  • zohreh moosazadeh 3
1 PhD student in Islamic Studies and Educational Management, Imam Sadeq University, Tehran, Iran
2 Assistant Professor, Department of Islamic Studies and Educational Sciences, Imam Sadeq University. Tehran. Iran
3 Associate Professor, Department of Islamic Studies and Educational Sciences, Imam Sadeq University. Tehran. Iran
چکیده [English]

Motivation, as the origin of human actions, is considered a key element in the development and development of the organization's human resources. This phenomenon is an internal state in humans that creates a desire to perform an action in them in order to achieve a goal. The aim of this research was to present a conceptual model of human resource motivation in qualitative research and identify its conceptual gaps. The research was a qualitative study and, using a systematic review method, qualified articles were selected in the screening process and then themes were extracted using the content analysis method. The research population was qualitative studies on motivation from the beginning to the time of the research, and scientific articles from journals were collected from reliable databases using a purposive sampling method. The findings indicated the following five categories: motivation structure, factors affecting motivation, motivational consequences, motivational requirements, and motivational methods. The result was that in a conceptual model, "methods" and "factors" affect the motivation structure; "Consequences" arise from motivation, and "musts" are also the most important component in the methods and factors affecting motivation and determine criteria for them. Also, conceptual shortcomings were identified in two areas: "limited themes" and "missing themes". Limited themes included "musts", "structural categories", "negative factors", "stability methods" and "negative consequences" in motivation, and missing themes focused on "fundamentals", "goals" and "reduction methods" of motivation.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Motivation
  • Human resources
  • Systematic review
  • Motivational requirements
  • Motivational factors

مراجع

اسماعیلی، زینب. زاهدی، شمس. کوشکی جهرمی، علی رضا. حضوری، محمد جواد . (1403). «شناسایی پیشایندها و پیامدهای انگیزش منابع انسانی در صنعت بیمه با نگاهی بر نظریه انتظار وروم». پژوهشنامه مدیریت اجرایی. 16 (31): 215-245.
بابائی نیولوئی، فهیمه. عطایی، محمد. الوانی، مهدی. حمیدی، ناصر. (1403). «ارائه مدل نگاشت شناختی فازی سیستم انگیزش منابع انسانی در دانشگاه‌های نسل چهارم». مدیریت توسعه و تحول. 15 (54): 1-23.
باقری، خسرو. (1388). نگاهی دوباره به تربیت اسلامی. ج1. تهران: انتشارات مدرسه.
بهنام­فر، محمود. درویشی، صیاد. (1403). «مرور نظام­مند پژوهش­های ارتقای انگیزه کارکنان پلیس به روش فراترکیب». منابع انسانی ناجا.  18 (76): 145-178.
بوذری­نژاد، یحیی. زرع­پیما، شاهین. (1401). «نقد پژوهش­های تجربی و پوزیتیویستی در علوم اجتماعی، با تکیه بر آراء تئودور آدورنو». سیاست­پژوهی تحول در علوم انسانی. 1 (4): 31-7.
بیرمی­پور، علی. اچرش، شیدا. (1401). «مرور سیستماتیک اثرات پاداش­دهی در مدارس کشور». مطالعات برنامه درسی. 17(65): 179-214.
پینتریچ، پال. آر. شانک، دیل. اچ. (1396). انگیزش در تعلیم و تربیت؛ نظریه­ها، تحقیقات و کاربردها. ترجمه مهرناز شهرآرای. تهران: علم.
تقوایی، مریم. (1402). «ارائه مدل انگیزشی و ارائه راه­کارهای مناسب برای بهبود و تقویت مؤلفه‌های انگیزشی کارکنان در شرکت مدیریت تولید برق لوشان». رویکردی نو بر آموزش کودکان. 5 (2): 177-198.
جعفری و همکاران. (1391). «عوامل انگیزشی ارتباطات اثربخش در سازمان‌های دانش‌محور». پژوهش‌های مدیریت منابع انسانی. 3 (1). 141-165.
حاجی پور، محمد. امیرخانی، طیبه. (1400). «مدل انگیزش کارکنان در بخش عمومی ایران: ابعاد و شاخص‌ها». مطالعات مدیریت دولتی ایران. 4 (1): 87-112.
حاجی‌زاده، حاجت .مکوندی، فواد. امیرنژاد، قنبر. (1400). «طراحی الگوی مربی‌گری مدیران عملیاتی شرکت صنایع پتروشیمی خلیج‌فارس در راستای انگیزش نیروی انسانی». آموزش و توسعه منابع انسانی. 19 (8): 52-77.
حیدری رستمی، محمدرضا. صفاریان همدانی، سعید. تقوایی یزدی, مریم. (1403). «ارائه الگوی ارزیابی نقش میانجی انگیزه ذاتی در رابطه بین رهبری اخلاقی و رفتار خلاقانه کارکنان در مدیریت درمان تأمین اجتماعی استان مازندران». علوم پزشکی صدرا. 12 (4): 528-542.
حیدری، ژیلا. نظرپور، محسن. (1397). «بررسی موانع معلمان در ارتقای نیازهای روان‌شناختی اساسی دانش‌آموزان مقطع متوسطه اول». آموزش­پژوهی. 4 (16): 81-98.
دانایی‌فرد، حسن. حسن‌زاده، علیرضا. سالاریه، نورا. (1389). «طراحی سنجه اندازه‌گیری بی‌تفاوتی سازمانی: پژوهش ترکیبی». اندیشه مدیریت راهبردی. 4(2): 79-99. 
رجایی، اعظم. نادی، محمدعلی. منشئی، غلامرضا. (1400). «شناسایی مؤلفه‌های انگیزشی-دلبستگی به مدرسه در دانش‌آموزان پایه دهم». مدیریت بر آموزش سازمان­ها. ۱۰ (۲): ۱۵۹-۱۸۶.
رضاییان، علی. (1389). مبانی مدیریت رفتار سازمانی. تهران: سمت.
ریو، جان مارشال. (1398). انگیزش و هیجان. ترجمه یحیی سیدمحمدی. تهران: ویرایش.
شریفی، سمیه. پورمیری، منصوره. (1403). «مرور نظام­مند مطالعات مرتبط با انگیزش شغلی کارکنان در ایران». مجموعه مقالات پنجمین کنفرانس بین المللی و هشتمین همایش ملی مدیریت، روان شناسی و علوم رفتاری. 667-688.  
صدوقی، مجید. (1387). «معیارهای ویژه ارزیابی پژوهش کیفی». روش­شناسی علوم انسانی. (56)14: 72-55.
صفاری، محسن. سنایی نسب، هرمز. پاکپور حاجی­آقا، امیر. (1392). «چگونه یک مرور سیستماتیک در زمینه سلامت انجام دهیم: یک مرور توصیفی». آموزش بهداشت و ارتقای سلامت. 1(1): 51-61.
صفرلو، شیرزاد. وظیفه، زهرا. قاسمی، محمد. کشته­گر، عبدالعلی. (1403). «طراحی الگوی انگیزشی با رویکرد نگهداشت نیروی انسانی متخصص در شرکت توزیع نیروی برق استان بوشهر». پژوهش‌های مدیریت منابع انسانی. 16 (3): 115-148. Dor: 20.1001.1.20084528.1403.16.3.4.3
صلواتیان، سیاوش. گودرزی، غلامرضا. ترشیزی، احسان (1400). «مدیریت استعدادها در سازمان‌های رسانه‌ای:عوامل مؤثر بر انگیزش استعدادها برای فعالیت در سازمان صداوسیما». مدیریت بهره­وری. 2 (15): 204-227.
ضیایی ثریا. امیری، محمدرضا. شریف مقدم، هادی. فیاضی، بی بی مرجان. (1396). «شناسایی ابعاد فرهنگ سازمانی مؤثر بر انگیزش شغلی در کتابخانه‌های عمومی ایران: تحلیل محتوای کیفی». ارگونومی. ۵ (۲): ۲۶-۳۳.
عاشوری، مهدی. (1392). بررسی فلسفی، فرهنگی و اجتماعی تولید و تکوین علوم انسانی ‎اسلامی (درس‎گفتارهای دوره‎ فلسفه‎ علوم انسانی عبدالحسین خسروپناه و حمید پارسانیا). تهران: موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران.
عبودی، جلال. نظرپورفرد، حامد. (1399). «مطالعه و بررسی عوامل مؤثّر بر ایجاد علاقه‌مندی و انگیزش در دانش-آموزان دوره دوم متوسّطه به درس شیمی». پژوهش در آموزش شیمی. 2 (4): 73-96.
عدالتخواه، حسن. تذکری، زهرا. موحدپور، آسیه. مهدوی، عبداله. کریم اللهی، منصوره. (1398). «عوامل مؤثر بر انگیزش شغلی اعضای هیأت ‌علمی دانشگاه علوم پزشکی اردبیل: یک مطالعه کیفی». آموزش در علوم پزشکی. ۱۹ (38): ۳۴۷-۳۵۸.
عینی­پور، جواد. افشار، علی. سوری، احمد. (1400). «تعیین الگوی تأثیر عوامل هویتی دانشگاه بر چرخه انگیزش- یادگیری مادام‌العمر دانشجویان پلیس». طب انتظامی. 10 (3): 209-218.
غیاثوندیان، شهرزاد. ورعی، شکوه. یادگاری، محمد علی. پوررحیمی، اکبر. آقاجانلو، علی. (1396). «مدیریت کلاس درس برای آموزش دانشجویان بی انگیزه». مجله مرکز مطالعات و توسعه آموزش علوم پزشکی یزد. 12 (1و2): 12-26.
فرج زاده، زهرا. نصیری، احمد. (1401). «تجارب مدیران پرستاری از عوامل موثر بر انگیزش شغلی: یک مطالعه کیفی». آموزش پرستاری. ۱۱ (۳): ۴۲-۵۲.
فرح­بخش، سعید. (1391). مدیریت روابط انسانی؛ سازمان‌های آموزشی. تهران: آییژ.
قربانی، علی. عبدی، جهان. (1399). «طراحی الگوی نظریه هارمونی انگیزه‌ها: اصول، استراتژی‌ها و پسایندها». مدیریت سازمان‌های دولتی. 9 (1): 77-90.
کرمی، مرتضی. فرح­بخش، کیومرث. عباس­پور، عباس. رضایت، غلامحسین. (1397). «کارآمدی مدیران آموزشی مبتنی بر توانایی­های شناختی و انگیزشی- هیجانی (مطالعه موردی: مدیران آموزشی یک سازمان نظامی)». آموزش علوم دریایی. 5 (4): 2-21.
گال، مردیت. بورگ، والتر. گال، جویس. (1384). روش‌های تحقیق کمی و کیفی در علوم تربیتی و روانشناسی. ترجمه جمعی از مترجمین به اهتمام احمدرضا نصر. تهران: دانشگاه شهید بهشتی.
گنجعلی، اسداله. (1398). «طراحی الگوی انگیزش کارکنان دانشگاه با روش پژوهش ترکیبی». پژوهش­های مدیریت منابع سازمانی. ۹ (۳):۶۱-۸۷.
لاوسن، رابرت بی. شن، زنگ. (1381). روان‌شناسی سازمانی رفتار سازمانی (مبانی و کاربردها). ترجمه رمضان حسن­زاده، مجتبی طبری، ترانه عنایتی و منوچهر نوری. تهران: ساوالان.
لطفی، احسان. آیباغی اصفهانی، سعید. (1400). «مدل مدیریت عوامل انگیزش فردی، تیمی و سازمانی در توسعه نوآوری‌های شاخص (مطالعه موردی: 4 شرکت در شهرک صنعتی توس مشهد». مدیریت نوآوری و راهبردهای عملیاتی. 2 (4): 420-433. 
مرزبانی، علیرضا. سبحانی، پرویز. کامران، ترانه. «تحلیلی بر نقش مدیریت در کارآمدی و ارتقا انگیزش کارکنان فرماندهی مرزبانی به میانجی روش گراندد تئوری». علوم و فنون مرزی. 2 (33): 93-121.
مصرآبادی، جواد. یارمحمدزاده، پیمان. عظیم‌پور، احسان. (1397). «مدل علّی تأثیر انگیزش شغلی خودتعیین‌گری معلمان بر به کارگیری راهبردهای آموزشی و انضباطی». آموزش و ارزشیابی. 11 (41): 19-13.
مورهد، گریگوری. گریفین، ریکی. (1398). رفتار سازمانی. ترجمه مهدی الوانی و غلامرضا معمارزاده. تهران: مروارید.
مومنی­راد. اکبر. علی­آبادی، خدیجه. فردانش، هاشم. مزینی، ناصر. (1392). «تحلیل محتوای کیفی در آیین پژوهش: ماهیت، مراحل و اعتبار نتایج». اندازه­گیری تربیتی. (14)4: 222-187.
نیازآذری، کیومرث. (1386). رویکردهای رفتاری در نظام­های آموزشی. تهران: نشر شیوه.
نیازی، محسن. (1391). «روش‌های تحقیق تلفیقی، جنبش سوم روش‌شناختی در علوم اجتماعی». مطالعات اجتماعی ایران. 5 (2): 158-181.
هوی، وین. میسکل. سیسیل. (1396). مدیریت آموزشی؛ تئوری، تحقیقی و عمل. ترجمه میرمحمد سیدعباس­زاده. ارومیه: دانشگاه ارومیه.
 
Al Rosid, M., Hidayati, T. & Anwar, M. (2024). "The Chancellor’s Spiritual Leadership in Increasing Work Motivation of Lecturers and Employees". Nidhomul Haq: Jurnal Manajemen Pendidikan Islam. 9(2): 399-414.
Allen, Jennifer L.. Bird, Elisabeth. Chhoa, Celine Y. (2018). "Bad Boys and Mean Girls: Callous-Unemotional Traits, Management of Disruptive Behavior in School, the Teacher-Student Relationship and Academic Motivation". Frontiers in Education. 3 (108): 1-16.
Armstrong, Michael (2007). A Handbook of Employee Reward Management and Practice. Kogan Page Publishers.
Atrride-stirling, Jennifer. (2001). Thematic network: an analytic tool for Qualitative research. SAGE Publisher.
Belrhiti, Z. Van, Damme W. Belalia A, et al. (2020). "Unravelling the role of leadership in motivation of health workers in a Moroccan public hospital: a realist evaluation". BMJ Open. 2 (10): 1-17.
Boone, Louis E. Kurtz, David L. Canzer, Brahm. (2021). Contemporary Business. Published by John Wiley & Sons.
Bright, D. S. Cortes, A. H. (2024). Principles of management. OpenStax.
Burgess, Annette. Van Diggele, Christie. Mellis, Craig. (2015). "Students as facilitators in a teacher training program: motivation for leadership roles". Advances in Medical Education and Practice. 6: 615-620.
Çetinkaya, A. Arastaman, G. (2023). "The role of motivation to lead in teacher leadership". Qualitative Research in Education. 35: 256-277.
Cybellium. (2024). Motivation in Management Study Guide A Comprehensive Guide to Understanding Motivation in Management. Cybellium Ltd Publisher.
Deci, Edward L. Ryan, Richard M. (2004). Handbook of self-determination research. University of Rochester Press.
Graham, Sandra. Talor, April Z. (2016). Attribution theory and motivation in School. In Kathryn R. Wentzel. David B. Miele (Eds). Handbook of Motivation at School. (pp 11- ). Published by Routledge.
Hasanah, Mila. (2022). "Hybrid Learning Management as a Strategy to Improve Learning Motivation in Higher Education". Al-Tanzim: Jurnal Manajemen Pendidikan Islam. 6 (2): 490-500.
Imadoğlu, Tuğba. Kurşuncu, Rabia Sultan. ÇAVUŞ, Mustafa Fedai. (2020). "The Effect of Glass Ceiling Syndrome on Women’s Career Barriers in Management and Job Motivation". HOLISTICA – Journal of Business and Public Administration. 11(2): 85-99.
Jaaska, Elina. Lehtinen, Jere. Kujala, Jaakko. Kauppila, Osmo. (2022). "Game-based learning and students’ motivation in project management education". Project Leadership and Society. 3. 1-13.
Johnson, LJ. Schopp, LH. Waggie, F. Frantz, JM. (2020). "Challenges experienced by community health workers and their motivation to attend a self-management programme". African Journal of Primary Health Care & Family Medicine.14(1):1-9.
Kavita, Singh. (2015). Organizational Behaviour: Text and Cases. Vikas Publishing House.
Lefrançois, Guy R. (2019). Theories of Human Learning. Published by Cambridge University Press.
Locke, Edwin A. Latham, Gary P. (2002). “Building a Practically Useful Theory of Goal Setting and Task Motivation”. American Psychologist. 57 (9): 705-717.
Maslow, Abraham. H. (2019). A Theory of Human Motivation. General Press.
Mathauer, Inke.  Imhoff, Ingo. (2006). "Health worker motivation in Africa: the role of non-financial incentives and human resource management tools". Human Resources for Health. 4 (24): 1-17.
Miller Jr, Harold L. (2016). The SAGE Encyclopedia of Theory in Psychology. SAGE Publisher.
Mulleta, A.D. Kebede, A.M. Donis, K. Tessema, D. (2019). "Academic Staffs’ Motivation for Leadership Service in Higher Learning Institutions: the Case of Four Public Universities in Ethiopia". Ethiopian Journal of Science and Sustainable Development. 6(1):38-47.
Nkosi-Gondwe, T. Robberstad, B. Blomberg, B. Phiri, KS. Lange, S. (2018). "Introducing post-discharge malaria chemoprevention (PMC) for management of severe anemia in Malawian children: a qualitative study of community health workers' perceptions and motivation". BMC Health Serv Res. 18(1): 1-15.
Patel, Jayshil J. Hill, Aileen. Lee, Zheng-Yii. Heyland, Daren K. Stoppe, Christian. (2022). “Critical Appraisal of a Systematic Review: A Concise Review”. Critical Care Medicine. 50(9): 1371-1379.
Pride, William M. (2018). Business, Loose-leaf Version. Published by Cengage Learning.
Putri, Abdul Malik.  Putri, Liza Diniarizky. Utomo, Wisnu Prasetya. (2024). "The Role of Leadership and Communication Competence in Increasing Learning Motivation in the Kampus Mengajar Program". Leadership in Organizations. 6 (1): 86-103.
Rahayu, W.A. Kala’lembang, A. (2022). “Analysis of institutional policies on the personality and quality of human resources in maintaining teacher productivity and motivation during the pandemic”. Management and entrepreneurship: trends of development. 3(21): 25-33.
Rifai Siregar, Ahmad. Mahmud Siregar, Jodi. Ramadhani, Nadya. Matondang, Nur Halimah. Rahman, Arif. Setiawan, Deny. (2024). "Exploration of The Principal’s Transformational Leadership Style in Increasing Teacher Motivation". Didaktika: Jurnal Kependidikan. 13(2): 1655–1662.
Rodulfo, Juan. (2018). Why Maslow: How to use his Theory to Stay in Power Forever. Published by Juan Rodulfo.
Rozi, F. Qomariyah, T. (2022). "Management of increased learning motivation spiritual guidance in optimizing student learning outcomes in madrasah". Managere: Indonesian Journal of Educational Management. 4(3): 290–300.
Schunk, Dale H. Usher, Ellen L. (2012). Social cognitive theory and motivation. In Richard M, Ryan (Eds). The Oxford Handbook of Human Motivation. (pp. 13-27). USA: Oxford University Press.
Shula, M. (2023). "Principals’ servant leadership practices and teacher motivation: Perspectives from South African rural schools’ context". Perspectives in Education. 41(4): 162-176.
Usher, Ellen. Morris, David B. (2011). Academic motivation. In Norbart M. Seel (Eds). Encyclopedia of the Sciences of Learning. (pp. 36-39). Springer Science & Business Media. 
Wijaya, Candra. Adyanto, Poniman. Darno. Yulinar. Fadli, M. (2022). "Management of Islamic Education Institutions in Motivation and Decision Making". Al-Ishlah: Jurnal Pendidikan. 14 (1): 687-696.
Zajda, Joseph. (2023). Globalization and Dominant Models of Motivation Theories in Education. Published by Springer Nature Switzerland.
Zuni Murningsih, Selvia. Agus Purwanto, Nurtanio. Ikhwan, Muh. Saidil. (2024). "How Teacher leadership in increasing student learning motivation in Islamic Education, why must be conducted?". Tarbawi: Jurnal Ilmu Pendidikan. 20 (1): 55-65.
پژوهش‌های مدیریت منابع انسانی
دوره 17، شماره 4 - شماره پیاپی 62
شماره پیاپی 62، فصلنامه زمستان
بهمن 1404
صفحه 155-201

فایل ها

سابقه مقاله

  • تاریخ دریافت: 31 فروردین 1404
  • تاریخ بازنگری: 22 تیر 1404
  • تاریخ پذیرش: 26 بهمن 1404

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار