شناسایی ابعاد و مولفه های شایستگی دیجیتال در گمرک جمهوری اسلامی ایران: مروری نظام مند

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه مدیریت، واحد ارومیه، دانشگاه آزاد اسلامی، ارومیه، ایران،

2 دانشجوی دکتری مدیریت دولتی، گروه مدیریت، واحد ارومیه، دانشگاه آزاد اسلامی، ارومیه، ایران

3 گروه مدیریت، واحد شاهین دژ، دانشگاه آزاد اسلامی، شاهین دژ، ایران

4 گروه مدیریت، واحد ارومیه، دانشگاه آزاد اسلامی، ارومیه، ایران

چکیده

تحول دیجیتال در سازمان‌های مرزی و گمرکی مستلزم برخورداری کارکنان از شایستگی‌های دیجیتال است. بر همین اساس، هدف پژوهش حاضر شناسایی و تبیین ابعاد و مؤلفه‌های شایستگی دیجیتال متناسب با الزامات گمرک ایران است. این پژوهش از نظر هدف، بنیادی-کاربردی و از نظر روش، کیفی با رویکرد مرور نظام‌مند است. داده‌ها از طریق جستجو در پایگاه‌های داده معتبر داخلی و خارجی شامل Scopus،Web of Science و EBSCO و با استفاده از کلیدواژه‌های مرتبط جمع‌آوری شدند. فرایند انتخاب منابع بر اساس ساختار پریسما انجام و از میان ۴۲۰ مقاله اولیه، پس از غربالگری بر اساس معیارهای ورود و خروج، تعداد 31 مقاله نهایی وارد تحلیل شد. تحلیل داده‌ها با استفاده از روش تحلیل مضمون و به کمک نرم‌افزار MAXQDA 2020 انجام گرفت. روایی یافته‌ها از طریق بازبینی و تایید تیم پژوهشی و پایایی ابزار با محاسبه ضریب کاپا (۸۱/۰) مورد تایید قرار گرفت. یافته‌ها نشان داد که ابعاد شایستگی دیجیتال شامل 6 بعد سوادفناورانه (با 3 مؤلفه و 21 نشانگر)، رهبری تحول آفرین دیجیتال (با 3 مؤلفه و 17 نشانگر‌)، ارتباطات دیجیتال (با 3 مولفه و 17 نشانگر)، بهینه سازی دیجیتالی فرایندها (با 3 مولفه و 18 نشانگر)‌، توسعه حرفه ای مبتنی بر دیجیتال (با 3 مؤلفه و 15 نشانگر) و اخلاق مداری دیجیتال (با 3 مولفه و 18 نشانگر‌) می باشد. نوآوری پژوهش در ارائه چارچوبی جامع و بومی‌شده از شایستگی دیجیتال برای گمرک ایران است که می‌تواند مبنایی برای طراحی نظام آموزش، ارزیابی و ارتقای عملکرد کارکنان در مسیر تحول دیجیتال گمرک فراهم سازد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Identifying the Dimensions and Components of Digital Competence in the Customs Administration of the Islamic Republic of Iran: A Systematic Review

نویسندگان [English]

  • Mahrokh Lotfollahihaqi 1
  • shwanna abdoullahi 2
  • Rasoul Ranjbarian 3
  • Kamran Sarhangi 4
1 Department of Management, Urmia Branch, Islamic Azad University, Urmia, Iran
2 PhD Student in Public Management, Department of Management, Urmia Branch, Islamic Azad University, Urmia, Iran
3 Department of Management, Shahin Dezh Branch, Islamic Azad University, Shahin Dezh, Iran.
4 Department of Management, Urmia Branch, Islamic Azad University, Urmia, Iran
چکیده [English]

Digital transformation in customs and border organizations requires employees to possess strong digital competencies. However, no comprehensive and localized framework has yet been developed for identifying the dimensions and components of digital competence within the Iranian Customs Administration. Accordingly, the present study aimed to identify and conceptualize the dimensions and components of digital competence tailored to the context of Iran’s Customs Administration. This study is applied–fundamental in purpose and qualitative in nature, employing a systematic review approach. Data were collected through an extensive search of reputable databases, including Scopus, Web of Science, and EBSCO, using relevant keywords. Source selection followed the PRISMA framework, and out of 420 initial papers, 31 studies met the inclusion criteria and were analyzed. Data were analyzed using thematic analysis with MAXQDA 2020. The validity of the findings was ensured through expert review, and coding reliability was confirmed with a Cohen’s Kappa coefficient of 0.81.
The results revealed six main dimensions of digital competence: technological literacy, digital transformational leadership, digital communication, digital process optimization, digital-based professional development, and digital ethics. The novelty of this study lies in proposing a comprehensive and context-specific framework for digital competence in the Iranian Customs Administration, which can serve as a foundation for designing employee training systems, performance evaluation models, and strategies to enhance efficiency and transparency in the digital transformation of customs operations.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Digital competence
  • Thematic analysis of digital competence
  • Digital transformation in customs
  • Systematic review
  • Iranian Customs Administration

مراجع

احمدی، میلاد. (1403). راهبردهای اکتساب و توسعه فناوری در گمرک ایران. مطالعات مدیریت و کارآفرینی، 10(1)، 92-84.
ارم، تاج‌الدین؛ کاظم‌زاده، سیامک و ملایی، احمدرضا. (1403). بررسی تأثیر فناوری اطلاعات بر موفقیت شغلی کارکنان اداره کل گمرک بازرگان. فصلنامه آموزش و بهبود منابع انسانی، 16(16)، 108-87.
اسدامرجی، الهام؛ محمدیان، ایوب؛ رجب‌زاده قطرمی، علی و شعار، مریم (1398). ارائه مدل بلوغ قابلیت تحول دیجیتال با استفاده از روش فراترکیب: موردمطالعه شرکت های دارویی. مدیریت اطلاعات، 5(2)، 69-48. https://doi.org/10.22034/aimj.2020.108244.
بابانژاد، باقر؛ طاهری دمنه، محسن؛ شجاعی، سامره و گرجی، محمدباقر(1401). طراحی الگوی شایستگی‌های منابع انسانی با رویکرد آینده‌نگاری راهبردی در گمرک جمهوری اسلامی ایران. توانمندسازی سرمایه انسانی، 5(2)، 141-123. https://sanad.iau.ir/journal/jhce/Article/695204?jid=695204.
بصیری، یعقوب و قویدل، حسین و کاظم زاده، سیامک (1399). بررسی تاثیر اخلاق حرفه ای مدیران بر عملکرد سازمانی و ارتقاء شایستگی کارکنان اداره کل گمرک بازرگان، اولین کنفرانس بین المللی چالش ها و راهکارهای نوین در مهندسی صنایع و مدیریت و حسابداری،ساری، https://civilica.com/doc/1045342.
پرهیزگار، محمدمهدی، و اعتمادیان، سجاد. (1397). تجربیات رهبران تحول آفرین با گرایش کارآفرینی و عملکرد نوآورانه در الکترونیکی کردن گمرک(با رویکرد پدیدارشناسی توصیفی کلایزی). مطالعات رفتار سازمانی، 7(1(پیاپی 25))، 1-29. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.23221518.1397.7.1.1.5.
حسینی نسب، سیدمهدی؛ شامی زنجانی، مهدی و قلی پور، آرین (1400). ارائه مدل شایستگی مدیر ارشد دیجیتال به عنوان حکمران تحول دیجیتال در سازمان. پردازش و مدیریت اطلاعات (علوم و فناوری اطلاعات)، 36(3 (پیاپی 105) )، 835-860. https://doi.org/10.52547/jipm.36.3.835.
راهلی، حسین؛ مردانی، محمدرضا؛ ساده، احسان و امینی سابق، زین العابدین (1403). خط مشی گذاری فناوری های نوین دیجیتال با رویکرد تحلیل محتوای کیفی (مورد مطالعه: اینترنت اشیاء). فصلنامه محیط شناسی راهبردی ج.ا.ایران، 8(1)، 143-182. .https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.28212673.1403.8.1.5.1
رحمتی کرهرودی، سارا؛ شمس مورکانی، غلامرضا؛ شامی زنجانی، مهدی و ابولقاسمی، محمود. (1400). ارائه چارچوبی برای تبیین شایستگی های رهبران دیجیتال با روش فراترکیب. پژوهش‌های مدیریت منابع انسانی، 13(1)، 42-9. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.82548002.1400.13.1.1.5.
زیانی، محبوبه و تاج فر، امیر هوشنگ. (1399). تأثیرگذاری عوامل مؤثر بر بازی‌وارسازی در تحول دیجیتالی کارکنان سازمان. پژوهش‌های مدیریت منابع انسانی، 12(1)، 135-107. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.82548002.1399.12.1.4.1.
صادقی بالوئی، جواد؛ صادقی، حسین و ضیا، بابک (1403). تاثیر ابعاد آمادگی دیجیتال بر عملکرد نوآوری دیجیتال با تعدیلگری نقش شایستگی دیجیتال کارکنان. فصلنامه علمی پژوهشی توسعه کارآفرینی، 17(3)، 223-252. https://doi.org/10.22059/jed.2024.376792.654372
صدریخواه، امیررضا؛ قاضی نوری، ابوالقاسم؛ سرآبادانی، سید سپهر (1401). استانداردسازی فرایندهای گمرک کشور به کمک مدیریت فناوری اطلاعات و مدیریت فرایند. نشریه علمی مدیریت استاندارد و کیفیت، 12(3). doi:10.22034/jsqm.2023.378061.1449.
طوطیان، صدیقه؛ شاهمیرزالو، ندا؛ لعلی، فاطمه و سیدی، فاضل. (1403). شناسایی عوامل پیش بین مدیریت منابع انسانی دیجیتال محور در شرکت های دانش بنیان ایران ،یک تحقیق کیفی. پژوهش‌های مدیریت منابع انسانی، 16(4)، 69-35. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.20084528.1403.16.4.2.3.
عباسی نژاد، احمد (1397). وضعیت مدیریت جانشین پروری در گمرک خرمشهر براساس مدل شایستگی مدیران، ششمین همایش ملی مطالعات و تحقیقات نوین در حوزه علوم انسانی، مدیریت و کارآفرینی ایران، تهران.
فاستر، مارگارت جی و جوول، سارا جی (۱۴۰۰). راهنمای مرور نظام‌مند (محمدرضا هاشمیان، ابوالفضل ظاهری، و فیروزه زارع فرشبندی، مترجمان). تهران: نشر کتابدار.
قیدر، ی.، و شامی زنجانی، م. (1399). الگوی عوامل مؤثر بر شکل‌گیری تجربۀ دیجیتال کارکنان. مطالعات منابع انسانی، 10(3)، 50-23. https://doi.org/10.22034/jhrs.2020.238656.1449.
محمدی‌فرد، م. ح. (1403). تحلیل و بررسی چالش‌های حوزه گمرک جمهوری اسلامی ایران (گزارش راهبردی، شماره مسلسل: ۱۹۶۹۵). مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، دفتر مطالعات اقتصادی (گروه بازرگانی).
 
Alzuod, M., Ghaith, M., Alshibli, A., & Tunsi, W. (2023). The impact of digital transformation on achieving strategic agility: A case study of Jordan Customs. In Proceedings of the International Conference on Digital Transformation (pp. 45–56). https://doi.org/10.1007/978-3-031-39158-3_3.
Arendsen, R. (2024). Towards digital transformation of EU-customs? Global Trade and Customs Journal, 19(6), 403–412. https://doi.org/10.54648/GTCJ2024047.
Cimini, C., Adrodegari, F., Paschou, T., Rondini, A., & Pezzotta, G. (2021). Digital servitization and competence development: A case-study research. CIRP journal of manufacturing science and technology, 32, 447-460.
Desmiyawati, D., Susilatri, S., & Ramaiyanti, S. (2024). Financial literacy, technology, competitive advantages and implications to MSMEs performance. Jurnal Organisasi dan Manajemen, 20(2), 236–251. https://doi.org/10.33830/jom.v20i2.7671.2024.
Ergashev, Q. (2023). Approaches to implementing digital customs services of the World Customs Organization. Economics and Education, 24(3), 94–98. https://doi.org/10.55439/ECED/vol24_iss3/a14.
Fahlevi, M., Asdullah, M. A., Raza, F. A., Watto, W. A., Aljuaid, M., & Aziz, A. L. (2024). The influence of information and communication technology on trade in developing countries and partners. Cogent Business & Management. https://doi.org/10.1080/23311975.2024.2320814.
Floridi, L., Cath, C., & Taddeo, M. (2019). Digital Ethics: Its Nature and Scope. In The 2019 Yearbook of the Digital Ethics Lab (pp. 1-15). Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-030-17152-0_2.
Gkoni, I., Rigou, M., Thanasas, G., & Balaskas, S. (2024). Digital transformation of EU customs: eCommerce VAT legislation and a proposed customs clearance application. Emerging Science Journal, 8(1). https://doi.org/10.28991/ESJ-2024-08-01-024.
Gurushkin, P. (2024). Digital communications in the "e-commerce" segment. Litera, 11, 199–211. https://doi.org/10.25136/2409-8698.2024.11.72073.
Horváthová, P., Čopíková, A. & Mokrá, K. (2019), Methodology proposal of the creation of competency models and competency model for the position of a sales manager in an industrial organisation using the AHP method and Saaty’s method of determining weights. Economic Research-Ekonomska Istraživanja, 32(1), 2594-2613.
Ivanuschenko, A. (2023). How does digitalization change the role of customs authorities and the implementation of their fiscal function. Jurnal BPPK: Badan Pendidikan dan Pelatihan Keuangan, 16(1), 78–85. https://doi.org/10.48108/jurnalbppk.v16i1.817.
Izquierdo, Y. (2024). Transformación digital de procesos aduaneros y productividad laboral en Train Perú SAC durante la pandemia [Digital transformation of customs processes and labor productivity at Train Perú SAC during the pandemic]. Impulso, Revista de Administración, 4(8), 82–97. https://doi.org/10.59659/impulso.v.4i8.50.
Junquera-Varela, R. F., Lucas-Mas, C. Ó., Krsul, I., Calderon Yksic, V. O., & Arce Rodriguez, P. (2022). Digital transformation of tax and customs administrations. Equitable Growth, Finance & Institutions Insight. Washington, DC: World Bank. https://doi.org/10.1596/37629. License: CC BY 3.0 IGO.
Khairandish, M. O., & Habibi, F. (2023). The impact of information and communication technology on the development of Afghanistan's exports to world markets: a case study of Afghanistan's export data between 2018 and 2019. Presented at the Afghanistan Economic Development National Conference, Paktia University, Volume 01.
Khairandish, M. O., & Habibi, F. (2023). The impact of information and communication technology on the development of Afghanistan's exports to world markets: a case study of Afghanistan's export data between 2018 and 2019. Presented at the Afghanistan Economic Development National Conference, Paktia University, Volume 01.
Kim, S.-B., & Kim, D. (2020). ICT implementation and its effect on public organizations: The case of digital customs and risk management in Korea. Sustainability, 12(8), 3421. https://doi.org/10.3390/su12083421.
Krutikov, V., Dorozhkina, T., & Alekseeva, E. (2021). Using the experience of digital transformation of tax authorities to harmonize customs activities. IOP Conference Series: Earth and Environmental Science, 650(1), 012012. https://doi.org/10.1088/1755-1315/650/1/012012.
Kwembur, S. C., Nekesa, M., & Kapkiyai, C. (2024). Effect of staff digital literacy on customs goods clearance at Jomo Kenyatta International Airport, Kenya. Journal of Finance and Accounting, 4(4), 64–72. https://doi.org/10.70619/vol4iss4pp64-72.
Langseth, I., Jacobsen, D., & Haugsbakken, H. (2018). Digital professional development: Towards a collaborative learning approach for taking higher education into the digitalized age. Nordic Journal of Digital Literacy, 13(1), 24–39. https://doi.org/10.18261/issn.1891-943x-2018-01-03.
Marinova, V. P. (2023). Competences of customs administration in context of e-customs. Eastern Academic Journal, (2), 30–47. ISSN: 2367-7384. Presented at the conference "Career opportunities, strategies, and innovations," July 6, 2023, www.cosi-conference.com/conference-2023.html.
Marnewick, C., & Marnewick, A. (2021). Digital intelligence: A must-have for project managers. Project Leadership and Society, 2, 100026.
Mumia, B. J. (2021). Effect of automation of customs release process on customs performance at the port of Mombasa in Kenya. The Strategic Journal of Business & Change Management, 8 (2), 75 – 85.
Mustapha., S. (2024). Impact of digital transformation on customs officers' performance: A field study at the Inspectorate of Customs Departments of Shelf. psychology and education, 61(9), 1007-1026.
Nazarko, A. A. (2024). Concept and characteristics of customs authorities’ competence in the context of innovative processes in Ukrainian customs affairs. Constitutional State. https://doi.org/10.18524/2411-2054.2024.55.311958.
Nazarova, Y. (2024). Transformation of professional ethics in digital culture. Manuscript, 17, 567–571. https://doi.org/10.30853/mns20240085.
Osmundsen, K. (2020). Competences for digital transformation: Insights from the Norwegian energy sector. Proceedings of the 53rd Hawaii International Conference on System Sciences.4236-4335. https://doi.org/10.24251/HICSS.2020.529.
Peng, Y., Ahmad, S. F., Irshad, M., Al-Razgan, M., Ali, Y., & Awwad, E. (2023). Impact of digitalization on process optimization and decision-making towards sustainability: The moderating role of environmental regulation. Sustainability, 15(20), 15156. https://doi.org/10.3390/su152015156.
Pētersone, M., & Ketners, K. (2017). Improvement of customs and tax administration ICT system performance. Research for Rural Development, 23. https://doi.org/10.22616/rrd.23.2017.077.
Raković, L., Marić, S., Djordjevic Milutinovic, L., Vuković, V., & Bjekić, R. (2024). The role of leadership in managing digital transformation: A systematic literature review. E+M Ekonomie a Management, 27(2), 87–107. https://doi.org/10.15240/tul/001/2024-2-006.
Tulu, M. N. (2023). Logistics and customs digitalization practices assessment using a technology acceptance model. Horn of Africa Journal of Business and Economics, 6(2), 212–227.
Vorona, A., Kalmykov, S., & Lyashenko, M. (2022). Improving the sphere of customs administration in Russia based on the Chinese experience. Eurasian Integration: Economics, Law, Politics, 16(1), 31–42. https://doi.org/10.22394/2073-2929-2022-01-31-42.
Vorotyntseva, T., Levinskaya, E., Skudalova, T., Kudryavitskaya, T., & Nikulin, A. (2020). International trade and customs operations in digital era. Advances in Social Science, Education and Humanities Research, 10.2991/assehr.k.201212.010.
DOI: 10.2991/assehr.k.201212.010
Wang, B., & Wei, S. (2019). Research on competency model of top management of coal enterprises. IOP Conference Series: Earth and Environmental Science, 252(5), 052091. https://doi.org/10.1088/1755-1315/252/5/052091.
Westerman, G., Bonnet, D., & McAfee, A. (2021). Leading digital: Turning technology into business transformation. Harvard Business Press, Boston.
Xiao, Y., Liu, J. & Pang, Y. (2019). Development of a competency model for realestate project managers: case study of China. International Journal of Construction Management, 19(4), 317-328.
Zhereben, E. V., & Lipatova, N. G. (2019). Digitalization as a way to improve the interaction of customs and tax authorities during customs control after the release of goods. In Advances in Economics, Business and Management Research, Volume 105: 1st International Scientific and Practical Conference on Digital Economy (ISCDE 2019). Russian Customs Academy, Lyubertsi, Russia.
پژوهش‌های مدیریت منابع انسانی
دوره 17، شماره 4 - شماره پیاپی 62
شماره پیاپی 62، فصلنامه زمستان
بهمن 1404
صفحه 119-154

فایل ها

سابقه مقاله

  • تاریخ دریافت: 18 اردیبهشت 1404
  • تاریخ بازنگری: 15 آذر 1404
  • تاریخ پذیرش: 26 بهمن 1404

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار